Niewiele polskich uzdrowisk może opowiedzieć historię, w której jedną z głównych ról odgrywa martwa żaba. Brzmi jak początek lokalnej legendy? I rzeczywiście nią jest. Według opowieści przekazywanej w Świeradowie-Zdroju to właśnie niewielki płaz miał zwrócić uwagę na niezwykłe właściwości tutejszych źródeł. Z czasem żaba stała się jednym z symboli miasta i do dziś można spotkać jej wizerunki podczas spaceru po uzdrowisku. Ale Świeradów-Zdrój nie zawdzięcza swojej sławy wyłącznie legendom. Za uzdrowiskową historią miasta stoją przede wszystkim wody mineralne, wody radonowe, borowina, górski mikroklimat oraz ponad 200 lat tradycji lecznictwa uzdrowiskowego.
Dlaczego właśnie tutaj od wieków przyjeżdżają kuracjusze? Co niezwykłego znajduje się w świeradowskich wodach? I dlaczego symbolem miasta została żaba? Cofnijmy się o kilka stuleci.
Dlaczego Świeradów-Zdrój jest uzdrowiskiem?
Położony w Górach Izerskich Świeradów-Zdrój swoją uzdrowiskową historię zbudował wokół naturalnych zasobów występujących w tej części Sudetów. Uzdrowisko Świeradów-Czerniawa wymienia wśród swoich najważniejszych bogactw wody mineralne, radon, borowinę oraz świerk, wykorzystywane w różnych formach zabiegów balneologicznych i przyrodoleczniczych. Najbardziej charakterystycznym elementem świeradowskiego lecznictwa są jednak wody radonowe. To właśnie one sprawiają, że Świeradów-Zdrój wyróżnia się na tle wielu innych miejscowości uzdrowiskowych w Polsce. Do tego dochodzi położenie wśród lasów Gór Izerskich i specyficzny śródgórski mikroklimat, który od dawna stanowi ważną część miejscowej tradycji uzdrowiskowej.
Wody radonowe w Świeradowie-Zdroju - co to właściwie znaczy?
Radon to naturalnie występujący, bezbarwny i bezwonny gaz promieniotwórczy powstający w wyniku rozpadu uranu obecnego w skałach i glebie. Może również przenikać do wód podziemnych. W Świeradowie-Zdroju wody zawierające radon są wykorzystywane w ramach kontrolowanego lecznictwa uzdrowiskowego, między innymi w balneoterapii. Współczesne badania nad terapiami radonowymi nadal się rozwijają. Opublikowany w 2025 roku przegląd systematyczny i metaanaliza wykazały m.in. korzystniejsze wyniki w zakresie zmniejszenia bólu w średnim i dłuższym okresie u części pacjentów ze schorzeniami układu mięśniowo-szkieletowego w porównaniu z zabiegami wodnymi bez radonu.
Warto jednak wyraźnie rozdzielić kontrolowane zabiegi medyczne od długotrwałego narażenia na radon w budynkach. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że przewlekła ekspozycja na podwyższone stężenia radonu w pomieszczeniach zwiększa ryzyko raka płuca. Korzystanie z zabiegów radonowych powinno więc odbywać się w odpowiednio przygotowanych placówkach i zgodnie ze wskazaniami medycznymi. To ważne rozróżnienie, bo określenie „wody radonowe” nie oznacza po prostu, że „radon jest zdrowy”. Świeradowska tradycja opiera się na konkretnych, kontrolowanych metodach lecznictwa uzdrowiskowego.
Co leczy się w Świeradowie-Zdroju?
Świeradów-Zdrój ma bardzo szeroki profil lecznictwa uzdrowiskowego. W oficjalnym wykazie kierunków leczniczych pojawiają się między innymi choroby:
• ortopedyczno-urazowe,
• reumatologiczne,
• układu nerwowego,
• górnych i dolnych dróg oddechowych,
• naczyń obwodowych,
• skóry,
• osteoporoza,
• choroby kardiologiczne i nadciśnienie,
• cukrzyca,
• wybrane choroby kobiece.
Nie oznacza to oczywiście, że sam pobyt w Świeradowie-Zdroju jest formą leczenia tych schorzeń. Leczenie uzdrowiskowe wykorzystuje określone zabiegi, naturalne surowce i rehabilitację dobierane indywidualnie do pacjenta. I właśnie wokół tych naturalnych zasobów zaczęła rozwijać się historia miasta.
Historia Świeradowa-Zdroju - wszystko zaczęło się od źródła
Lokalne legendy o niezwykłych wodach sięgają nawet XII wieku, ale pierwsze udokumentowane informacje pojawiły się znacznie później.
1572 rok - „święte źródło”
Jedną z najważniejszych dat w historii Świeradowa-Zdroju jest 1572 rok. Wtedy berliński lekarz i uczony Leonard Thurneysser wspomniał w swoim dziele o miejscowych wodach mineralnych, opisując świeradowskie źródło jako „święte źródło”. Jest to uznawane za pierwszą pisaną wzmiankę dotyczącą tutejszych wód. I właśnie z Thurneysserem związana jest słynna legenda o żabie, ale do niej jeszcze wrócimy.
1738-1739 - wody trafiają pod lupę lekarzy
Kolejny przełom nastąpił w XVIII wieku. W latach 1738-1739 miejscowe źródło zostało zbadane, a następnie powołano komisję, która potwierdziła jego właściwości lecznicze. To właśnie ten moment można uznać za jeden z fundamentów późniejszego rozwoju profesjonalnego uzdrowiska. Warto tutaj zwrócić uwagę na ciekawy szczegół: właściwości lecznicze wód rozpoznawano znacznie wcześniej, natomiast badania ich radioaktywności pojawiły się dopiero na początku XX wieku. Muzeum Górnictwa Uzdrowiskowego wskazuje rok 1907, kiedy wody Górnego Źródła zostały przebadane właśnie pod kątem radioaktywności. To ważna różnica między historyczną wiedzą o „leczniczym źródle” a późniejszym naukowym rozpoznaniem obecności radonu.
XVIII wiek - rodzi się prawdziwe uzdrowisko
W kolejnych dekadach źródła zaczęto coraz lepiej zabezpieczać i zagospodarowywać. W 1781 roku powstał Dom Źródlany, który stał się poprzednikiem dzisiejszego Domu Zdrojowego. Świeradów coraz wyraźniej przekształcał się z niewielkiej górskiej miejscowości w kurort. W tamtych czasach funkcjonowała nazwa Bad Flinsberg, która pozostawała w użyciu aż do końca II wojny światowej. Po wojnie krótko stosowano nazwę Wieniec Zdrój, a w 1946 roku oficjalnie wprowadzono nazwę Świeradów-Zdrój. W tym samym roku miejscowość otrzymała prawa miejskie.
Dom Zdrojowy - serce uzdrowiskowego Świeradowa
Jeśli istnieje jedno miejsce, w którym historię uzdrowiska można poczuć szczególnie mocno, jest nim Dom Zdrojowy w Świeradowie-Zdroju. Pierwszy Dom Źródlany z 1781 roku został zniszczony podczas pożaru 14 grudnia 1895 roku. Schaffgotschowie szybko rozpoczęli odbudowę i już w 1899 roku nowy Dom Zdrojowy, zaprojektowany przez wrocławskiego architekta Grossera, przyjął pierwszych kuracjuszy. Dziś jednym z jego najbardziej charakterystycznych elementów jest drewniana Hala Spacerowa o długości 80 metrów. W jej wnętrzu znajdują się roślinne polichromie, witraże oraz herb rodziny von Schaffgotsch, a przy wejściu znajduje się źródło szczawy radonowo-żelazistej. Spacer po hali jest więc czymś więcej niż oglądaniem zabytku. To wejście w przestrzeń, która od ponad wieku pozostaje jednym z symboli uzdrowiskowego charakteru miasta.
Muzeum Zdrojowe - historia ukryta pod pijalnią
Osoby zainteresowane historią Świeradowa-Zdroju powinny zajrzeć również do Muzeum Górnictwa Uzdrowiskowego, nazywanego Muzeum Zdrojowym. Powstało ono w 2014 roku w pomieszczeniach znajdujących się pod pijalnią wód. Ekspozycja pokazuje historię wykorzystywania świeradowskich źródeł oraz rozwój samego uzdrowiska. To właśnie tam historia radonu, dawnych metod czerpania wody i pierwszych kuracjuszy staje się dużo bardziej namacalna.
Dlaczego żaba jest symbolem Świeradowa-Zdroju?
A teraz czas na najbardziej niezwykłą część tej historii. Według świeradowskiej legendy Leonard Thurneysser podczas jednego ze spacerów zauważył martwą żabę leżącą w źródle. Nie byłoby w tym nic szczególnego, gdyby nie to, że podczas kolejnych wizyt miał zauważyć, że jej ciało nie ulega rozkładowi. Opowieść połączono później z niezwykłymi właściwościami miejscowych wód. I tak niepozorna żaba zaczęła żyć własnym życiem, już jako część lokalnej legendy. Ważne jednak, aby oddzielić legendę od udokumentowanej historii. Faktem jest, że Thurneysser w 1572 roku opisał miejscowe źródła. Sam motyw martwej żaby należy natomiast do tradycji i opowieści miasta, a nie do naukowego dowodu na lecznicze działanie wód.
Dziś żaba jest jednym z najbardziej charakterystycznych symboli Świeradowa-Zdroju. Jej wizerunki można znaleźć między innymi na uzdrowiskowym deptaku, gdzie pojawiają się płaskorzeźby przedstawiające żabę. To ciekawy przypadek, w którym lokalna legenda, historia nauki i marketing miasta połączyły się w jeden symbol.
Świeradów-Zdrój - uzdrowisko, które warto odkrywać powoli
W Świeradowie-Zdroju historia jest obecna niemal na każdym kroku. Można rozpocząć dzień spacerem po Parku Zdrojowym, przejść przez zabytkową Halę Spacerową, zajrzeć do pijalni i Muzeum Zdrojowego, poszukać świeradowskich żab na deptaku, a później ruszyć na jeden z górskich szlaków. I właśnie to połączenie jest jednym z największych atutów miasta.
Świeradów-Zdrój nie jest wyłącznie miejscowością sanatoryjną ani wyłącznie bazą wypadową w Góry Izerskie. Uzdrowiskowa historia, architektura, naturalne źródła i górskie otoczenie tworzą tutaj jedną opowieść. Podczas pobytu w Forest Park Resort & SPA warto więc znaleźć czas nie tylko na górskie atrakcje i odpoczynek, ale również na spacer śladami historii miasta. Bo trudno naprawdę poznać Świeradów-Zdrój, nie wiedząc, dlaczego od setek lat przyciągał ludzi swoimi źródłami i co wspólnego ma z tym wszystkim pewna żaba.
FAQ - Świeradów-Zdrój i jego właściwości uzdrowiskowe
Z czego słynie uzdrowisko Świeradów-Zdrój?
Świeradów-Zdrój słynie przede wszystkim z wód mineralnych, w tym wód radonowych, a także z wykorzystania borowiny i innych naturalnych surowców w lecznictwie uzdrowiskowym.
Czy w Świeradowie-Zdroju występują wody radonowe?
Tak. Wody zawierające radon są jednym z najbardziej charakterystycznych naturalnych zasobów związanych z miejscowym lecznictwem uzdrowiskowym.
Dlaczego żaba jest symbolem Świeradowa-Zdroju?
Według lokalnej legendy berliński lekarz Leonard Thurneysser zauważył w jednym ze źródeł martwą żabę, która przez długi czas nie miała ulegać rozkładowi. Opowieść została później powiązana z właściwościami miejscowych wód, a żaba stała się jednym z symboli miasta.
Kiedy powstał Dom Zdrojowy w Świeradowie-Zdroju?
Obecny Dom Zdrojowy został oddany do użytku w 1899 roku, po pożarze wcześniejszego Domu Źródlanego z 1781 roku.
Co warto zobaczyć, aby poznać uzdrowiskową historię miasta?
Warto odwiedzić przede wszystkim Dom Zdrojowy, 80-metrową Halę Spacerową, pijalnię wód, Park Zdrojowy, uzdrowiskowy deptak oraz Muzeum Górnictwa Uzdrowiskowego.
Autor wpisu
Julia Pągowska
Specjalista ds. Marketingu i Social Media
Na co dzień odpowiada za komunikację i content marketing Forest Park Resort & SPA. Tworzy social media, nagrywa materiały video, wykonuje zdjęcia oraz projektuje grafiki i materiały promocyjne dla hotelu. Przygotowuje również treści blogowe związane z wypoczynkiem, podróżami i atrakcjami regionu.
W swoich materiałach stawia przede wszystkim na doświadczenie Gościa, pokazuje miejsca nie tylko estetycznie, ale też praktycznie, autentycznie i z perspektywy osób planujących swój pobyt. Prywatnie miłośniczka gór, podróży, spacerów z psem i miejsc, do których chce się wracać częściej niż raz.
